Ermənistan Oxçuçayın çirklənməsində əsas səbəbin sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti olduğunu təsdiqləyir

10 Baxış

Beynəlxalq protokol və konvensiyalar kobud şəkildə pozulduğu üçün Ermənistana daha çox təzyiq göstərmək lazımdır.

“Kaspi” qəzeti xəbər verir ki, 30 ildən artıq müddətdə Azərbaycan torpaqlarını işğal altında saxlayan Ermənistanın bu dövr ərzində ətraf mühitə də sağalmaz zərər vurduğu göz önündədir. Ətraf mühitin çirklənməsi, şirin su ehtiyatlarının tükənməsi və insanın təbiətə amansız münasibətinin səbəb olduğu qlobal istiləşmənin müharibədən də daha böyük təhlükə yaratdığı bəllidir. Onilliklər boyu işğal altında olan Azərbaycan torpaqlarında su anbarlarından, meşələrdən və digər təbii sərvətlərdən nəinki qanunsuz, hətta vəhşicəsinə istifadə ətraf mühitə və insanlara ciddi ziyan vurub. İşğal olunmuş ərazilərdə 100 mindən çox ağacın kəsildiyi müəyyən edilib. Ağaclar hətta erməni işğalçılarının Azərbaycanın Laçın və Kəlbəcər bölgələrindən geri çəkilməsi zamanı da kəsildi. İşğal zamanı ermənilər çayların yolunu bağladılar və suyun Azərbaycana doğru axmasına maneələr yaratdılar. Üstəlik, 44 günlük müharibə zamanı işğalçılar beynəlxalq hüquq normalarına zidd olaraq Azərbaycanın Mingəçevir Su Elektrik Stansiyasını, neft və qaz boru kəmərlərini atəşə tutaraq bölgədə humanitar və ekoloji fəlakət yaratmağa çalışdılar.

Bölgədəki ən əhəmiyyətli ekoloji problemlərdən biri transsərhəd Oxçuçay çayının Ermənistan tərəfindən çirkləndirilməsidir. Uzunluğu 84 kilometr olan Oxçuçay, Zəngəzur silsiləsinin yamaclarından başlayır və 44 günlük müharibə zamanı işğaldan azad edilmiş Şərqi Zəngəzurdan axır. Oxçuçayın sahilində ermənilərin iki mədən zavodu var. Onlardan biri Ermənistanın cənub-şərqində yerləşən Zəngəzur Mis-Molibden Kombinatı, ikincisi isə Ermənistanın cənub-şərqindəki Qafan şəhərindən 1,5 km şərqdə, Oxçuçay çayının aşağı axınında yerləşən Qafan mədən və emal zavodudur. Son on ildə Ermənistan fabriklərindən ağır metalların sızması səbəbindən Oxçuçay çirklənmə mənbəyinə çevrilib.

Şərqi Zəngəzur azad edildikdən sonra Azərbaycanın Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi çayın suyunun analizini aparıb və Oxçuçayın çirklənmə səviyyəsinin digər sərhəd çaylarından daha yüksək olduğunu müəyyən edib. Nikelin tərkibi yeddi, dəmir-dörd, mis-molibden tərkibi iki dəfə çoxdur. BMT-nin İqtisadi və Sosial Şurası (ECOSOC) 2007-ci ildə Oxçuçay çayı sisteminin ekoloji və kimyəvi vəziyyətini “həyat üçün yararsız” olaraq xarakterizə edərək, bunun əsas səbəbinin sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti olduğunu bildirib. Bunu Ermənistan Ekologiya Nazirliyinin məlumatları da təsdiqləyir. Mövcud məlumatlara görə, Oxçuçay Ermənistanın ən çirkli çaylarından biri hesab olunur və beşinci çirklənmə sinfinə aiddir – ən yüksək çirklənmə səviyyəsi. Erməni mütəxəssislərin araşdırmaları (A.V.Qabrielyan, G.A.Şahnazaryan və S.X.Minasyan, 2018-ci il) çayların çirklənməsinin əsas səbəblərinin qeyri-kafi nəzarət və planlaşdırma, düzgün istismar olunmamağı və tullantıların davamlı idarə edilməməsi olduğunu göstərib. Yuxarıda göstərilən tədqiqat nəticələrinin hamısı alman şirkəti tərəfindən də təsdiqlənib. 2019-cu ilə qədər Zəngəzur Mis-Molibden Kombinatının əksər hissəsi (60 %) Almaniyanın “CRONIMET Mining AG” şirkətinə məxsus idi. CRONIMET-in idarəedici ortağı 83 yaşlı Günter Pilarskinin Ermənistanla sıx əlaqələri var və 2006-cı ildən Almaniyanın Baden-Vürtemberq əyalətində Ermənistanın fəxri konsulu olub. Pilarskinin adı Almaniyada rüşvət alan lobbiçilər siyahısında da var. “The USA Tribune” qəzetinin yazdığına görə, Almaniya 2020-ci ilin payızına qədər erməni lobbiçilik təşkilatlarının korrupsioner qanunvericiləri cəlb etməklə məşğul olduğu əsas ölkələrdən biri idi.

Suyun çirklənməsi çayın ekosistemini dəyişdi – müxtəlif növ balıqlar öldü, bəzi növlər tamamilə yox oldu. Oxçuçaya atılan metallar yaxınlıqdakı çayları da çirkləndirir. Oxçuçay, Cənubi Qafqazın ikinci ən böyük çayı olan Araza birbaşa axır, buna görə də, Araz Oxçuçayın çirklənməsindən birbaşa təsirlənir. İranlı mütəxəssislərin fikrincə, Ermənistan çayların tamamilə təmizlənməsi üçün obyektləri təmir və yenidən təchiz etməyi öhdəsinə götürsə də, hələlik, heç bir tədbir görülməyib. Beynəlxalq protokol və konvensiyaların kobud şəkildə pozulması, Oxçuçay və Araz çaylarının çirklənməsi ilə əlaqədar Ermənistana daha çox təzyiq göstərmək lazımdır. Kür çayı sağ qolu olan Araz çayı ilə birlikdə Xəzər dənizinə axan Cənubi Qafqazın ən əhəmiyyətli su yolunu təşkil edir. Bu iki çay Xəzərin su keyfiyyətinə təsir edir, buna görə də onların təmizliyi bütün Xəzəryanı ölkələri narahat edir. Xəzər Konvensiyasına görə, sahilyanı dövlətlər Xəzər dənizinin ətraf mühitini və bioloji ehtiyatlarını qorumağa borcludur. Oxçuçay Azərbaycanın Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun mühüm iqtisadi və suvarma mənbəyidir. Bu bölgə azad edildikdən sonra inkişafı üçün əhəmiyyətli bir su mərkəzidir.

Ermənistan 1999-cu ildə UNECE-in transsərhəd su axarlarının və beynəlxalq göllərin qorunması və istifadəsi haqqında Konvensiyanın bir hissəsi olan Su və Sağlamlıq Protokolunu imzalayıb. Protokolun imzalanmasından sonra Ermənistan iki dəfə protokolun ratifikasiyası prosesinə başlayıb. Bununla belə, Xarici İşlər Nazirliyi çirkləndiricinin ödəmə prinsipini və protokolun 13.2-ci maddəsindəki konvensiyaya istinadı nəzərə alaraq, ratifikasiya prosesi ilə bağlı bəzi qeydlər edib. Nazirlik aşağıdakıları ifadə edərək protokolun ratifikasiyasına yenidən baxılmasını təklif edib:

a) “çirkləndirici ödəyir” prinsipi yalnız ölkə daxilində tətbiq olunur və transsərhəd təsir halında aşağı axın ölkələri tərəfindən kompensasiya tələb edilməsinə əsas ola bilməz;

b) 13-cü maddədə göstərilən konvensiyaya istinad yalnız UNECE Su Konvensiyasının tərəfləri olan ölkələrə aiddir.

Bəyannamənin digər bir vacib cəhəti ölkələrin öz yurisdiksiyası və ya nəzarəti daxilində olan fəaliyyətlərin milli yurisdiksiyası xaricində digər dövlətlərin və ya ərazilərin ətraf mühitinə zərər verməməsini təmin etmək məsuliyyətinin olmasıdır. Lakin Ermənistan qəsdən konvensiyanı imzalamaqdan yayınır və bununla da məsuliyyət daşımır. Ermənistanda mədənçilik işləri bölgənin su ekosisteminə ciddi ziyan vurur. Alman şirkətinin Azərbaycanda iştirakı ilə əlaqədar Almaniya hökumətindən bir reaksiya gözləyirdilər, ancaq Berlindən bölgədəki ətraf mühitin çirklənməsinə heç bir rəsmi reaksiya olmadı. 2019-cu ildə Ermənistan hakimiyyəti Kacaran mədənini işlədən şirkətə qarşı cinayət işi açdı. Bu araşdırmanın yalnız siyasi məqsədi vardı. 2019-cu il Civilnet hesabatında Ermənistanın Vatikandakı keçmiş səfiri Mikael Minasyanın Zəngəzur Mis-Molibden Kombinatının sahibi olduğu bildirilirdi. İstintaqın da məqsədi Minasyandan şirkətin payını almaq idi. Lakin şirkət Oxçuçay çayını çirkləndirməyə davam etdikcə, bölgənin ekosistemini və bioloji mənbələrini qorumaq üçün beynəlxalq birliyin qəti reaksiyasına ehtiyac var.


Məlumat oxu.az saytından götürülmüşdür.